آریتمی قلبی در زنان از اصلی ترین دلایل مرگ و میر آن ها در جهان به شمار می رود. بر اساس آمارهای موجود، یک چهارم موارد فوت در زنان به علت بیماریهای قلبی اتفاق میافتد. ضرورت توجه به اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری یکی از نکات اساسی است. در ادامه با ما همراه شوید تا به بررسی موضوع آریتمی قلبی در زنان بپردازیم و علل، علائم و روش های تشخیص و درمان آن را به طور جامع بررسی نمائیم.
در صورتی که احساس میکنید به آریتمی قلبی در زنان مبتلا شدهاید، به شدت توصیه میشود که به سرعت به بهترین متخصص قلب مراجعه کرده و مشاوره درباره درمان دریافت کنید. برای مشاوره رایگان با دکتر پریسا مولایی با مطب تماس بگیرید:
برای مشاهده پروفایل دکتر پریسا مولایی و خواندن نظرات بیماران به سایت مطب چی مراجعه کنید.
بیماری آریتمی قلبی در زنان چیست؟
آریتمی قلبی در زنان یکی از مشکلات رایجی است که سبب اختلال در ریتم طبیعی شده و کاهش پمپاژ خون به اندامها را سبب میشود. در این شرایط، ناحیهای از سلولهای عضلانی دهلیز راست قلب، ضربان و ریتم طبیعی قلب را به صورت منظم تنظیم میکند و عملکرد قلب بهطور خودکار انجام میشود.
آریتمی قلبی در زنان به حالتی گفته میشود که ضربان قلب از حالت طبیعی خود خارج میشود؛ یعنی قلب یا خیلی سریع، خیلی کند یا نامنظم میتپد. این اختلال ممکن است بهصورت گذرا یا دائمی باشد و در اثر تغییرات الکتریکی در عضله قلب ایجاد میشود.
در زنان، آریتمی گاهی به دلیل تغییرات هورمونی (مثلا در دوران قاعدگی، بارداری یا یائسگی)، استرس زیاد، اضطراب یا مصرف داروهای خاص بیشتر دیده میشود. همچنین، برخی بیماریها مانند پرفشاری خون، مشکلات تیروئید و بیماریهای دریچهای قلب میتوانند زمینهساز آن باشند.
علائم آن ممکن است شامل تپش قلب ناگهانی، سرگیجه، ضعف، تنگی نفس یا احساس سنگینی در قفسه سینه باشد.
در بیشتر موارد، آریتمی خفیف و بیخطر است، اما در صورت تداوم یا بروز علائم شدید، نیاز به بررسی پزشکی دقیق دارد، زیرا برخی انواع آن ممکن است خطر سکته قلبی یا مغزی را افزایش دهند.
علل آریتمی قلبی در زنان
علت آریتمی قلبی در زنان غالبا، آریتمی قلبی ناشی از گرفتگی عروق یا به عبارت دیگر تصلب شرایین رخ میدهد. قلب انسان از چهار بخش تشکیل شده است، و هر گونه اختلال در هرکدام از این بخشها ممکن است باعث ابتلا به انواع بیماریهای قلبی شود.
عواملی چون سفتی یا شل شدن دریچههای قلب و نقص در رسانش الکتریکی میتوانند باعث بروز آریتمی قلبی و تغییرات در ضربان قلب گردند.
بیشتر بخوانید: جراحی بای پس عروق کرونر
علائم آریتمی قلبی در زنان
علائم آریتمی قلبی در زنان آریتمی قلبی در زنان به طور معمول بدون هیچ علامت خاصی همراه نمیشود، و معمولاً توسط معاینه پزشکی ممکن است علائم مرتبط با این بیماری شناسایی شود. از مهمترین علائم مرتبط با آریتمی قلبی در زنان میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- تپش قلب
- سرگیجه یا احساس سبکی سر
- تنگی نفس
- احساس درد در قفسه سینه
- خستگی شدید و احساس ضعف
متاسفانه باید ذکر کرد که تعداد کمی از خانمها از علائم بیماری آگاهی دارند و بهموقع به درمان مراجعه میکنند. در درمان انواع بیماریهای قلبی، از جمله آریتمی، آگاهی از علائم و تشخیص بهموقع بسیار حائز اهمیت است.
بیشتر بخوانید: تاثیر کم خوابی بر قلب
انواع بیماری آریتمی قلبی در زنان
قلب انسان از چهار قسمت اصلی تشکیل شده است، همراه با رگها و دریچهها که ممکن است دچار شلی و سفتی شوند. این امر باعث میشود که در طول زندگی، احتمال بروز بیماریهای قلبی از جمله آریتمی وجود داشته باشد. در ادامه با ما همراه شوید تا با انواع رایج آریتمی قلبی در زنان آشنا شوید.
تاکیکاردی فوق بطنی
در این بیماری، علت تپش قلب تند در قسمت بالای گره بطنی دهلیزی است. این نوع آریتمی ممکن است هم در زنان و هم در آقایان رخ دهد، اما بیشتر در زنان به تاکیکاردی آرتیال یا گره بطنی دهلیزی مرتبط است.
گره سینوسی
این بیماری باعث نامنظم شدن ریتم قلب میشود و منشأ آن در ناحیه بالای گره بطنی دهلیزی است. سیگنال از گره سینوسی دهلیزی شروع شده و با کندی به سمت دهلیز میرود، سبب کندی و بینظمی ضربان قلب میشود.
تاکیکاردی بطنی – دهلیزی
این مشکل هم از گره بطنی – دهلیزی قلب ناشی میشود. گره دهلیزی به جای ارسال پالسها در یک مسیر، با ارسال آنها در دو مسیر، گره ایجاد میکند. این اتفاق سبب میشود که پالسها در اطراف گره بطنی به شکل دایرهای و سریع حرکت کنند و فرد دچار ضربان قلب تند شود.
سندرم QT طولانی
سندرم QT طولانی به تغییراتی در ریتم قلب مربوط می شود که ممکن است سبب آریتمی شده و بر فعالیت الکتریکی قلب تأثیرگذار باشد.
این سندرم ممکن است به عنوان یک بیماری خطرناک محسوب شود، زیرا علائم خاصی ندارد و تشخیص آن برای پزشکان چالشبرانگیز است. برای تشخیص، نیاز به بررسی نوار قلب دارند تا فعالیت الکتریکی قلب را ارزیابی کنند.
اهمیت این بررسیها از آن جهت بسیار حائز اهمیت است که هر تغییری ممکن است نشانگر مشکلات قلبی باشد. باید فواصل میان ضربانها توسط پزشک اندازهگیری شود، زیرا افزایش غیرطبیعی ممکن است نشانگر سندرم QT طولانی باشد.
این سندرم یکی از انواع خطرناک آریتمی قلبی در زنان است، زیرا قلب برای حفظ ضربان منظم نیاز به فعالیت الکتریکی و ریتم یکنواخت دارد. در نتیجه بیماری، خون به اندازه کافی به قلب پمپاژ نمیشود و قلب دچار بینظمی در ضربان میشود.
سندرم QT طولانی ممکن است بدون علائم و نشانههای آشکار باشد، اما در طولانی مدت میتواند منجر به آریتمی قلبی در زنان شود. بنابراین، اگر پزشک این بیماری را تشخیص داده باشد، لازم است که برای جلوگیری از عوارض، سریعاً اقدامات درمانی انجام شود.
سندرم تاکیکاردی ارتواستاتیک
یکی از علائم رایج این نوع بیماری است، که با واکنش غیرعادی بیمار نسبت به تغییر وضعیت همراه است. این واکنش به دلیل تأثیرات سیستم عصبی آناتومیک میباشد و میتواند منجر به عوارضی چون:
- کاهش فشار خون
- افزایش ضربان قلب
- سرگیجه
- در برخی موارد، سنکوب و حتی مرگ بیمار گردد.
بیشتر بخوانید: ورم پا در سالمندان
علل بروز آریتمی قلبی در خانم ها
آریتمی قلبی (اختلال در نظم ضربان قلب) در زنان میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. این عوامل گاهی با تغییرات هورمونی، وضعیت سلامت عمومی، یا بیماریهای زمینهای ارتباط دارند. در ادامه مهمترین علل آریتمی قلبی در زنان را نام میبرم و توضیح میدهم:
1. تغییرات هورمونی
تغییرات سطح استروژن و پروژسترون در دوران قاعدگی، بارداری، یائسگی یا مصرف قرصهای ضدبارداری میتواند بر عملکرد الکتریکی قلب تأثیر بگذارد. این نوسانات ممکن است باعث افزایش حساسیت قلب به تپش یا نامنظمی ضربان شود، بهویژه در زنانی که زمینهی اضطراب یا تیروئید فعال دارند.
2. استرس و اضطراب
استرسهای روانی و اضطراب باعث ترشح بیشازحد هورمون آدرنالین و کورتیزول میشوند که ضربان قلب را افزایش میدهند و میتوانند موجب تپش قلب یا آریتمی موقت شوند. این نوع آریتمی معمولاً با آرامسازی یا درمان اضطراب برطرف میشود.
3. بیماریهای قلبی زمینهای
برخی از زنان به دلیل مشکلاتی مانند بیماری عروق کرونر، نارسایی قلبی یا بیماری دریچهای قلب دچار اختلال در هدایت الکتریکی قلب میشوند. این نوع آریتمیها خطرناکتر هستند و ممکن است به فیبریلاسیون دهلیزی یا بطنی منجر شوند.
4. اختلالات تیروئید
پرکاری یا کمکاری غدهی تیروئید در زنان شایعتر است. پرکاری تیروئید میتواند ضربان قلب را افزایش دهد و باعث تاکیکاردی یا فیبریلاسیون دهلیزی شود، در حالی که کمکاری تیروئید ممکن است باعث کندی ضربان (برادیکاردی) گردد.
5. اختلالات الکترولیتی
کاهش یا افزایش غیرطبیعی مواد معدنی مانند پتاسیم، منیزیم و کلسیم در خون (بهدلیل رژیم غذایی نامناسب، تعریق زیاد یا مصرف داروهای مدر) میتواند باعث اختلال در هدایت الکتریکی قلب و بروز آریتمی شود.
6. مصرف داروها و محرکها
داروهای خاص مانند ضداحتقانها، داروهای ضدافسردگی، ضدآریتمیها و قرصهای جلوگیری از بارداری ممکن است اثرات جانبی بر ریتم قلب بگذارند. همچنین مصرف کافئین زیاد، نیکوتین یا مواد مخدر خطر آریتمی را افزایش میدهد.
7. یائسگی و کاهش استروژن
در دوران یائسگی، کاهش سطح استروژن باعث تغییر در عملکرد سیستم عصبی خودکار و تأثیر بر جریان الکتریکی قلب میشود. به همین دلیل، بسیاری از زنان در این دوره تپش قلب، تنگی نفس یا احساس نامنظمی ضربان را تجربه میکنند.
8. سندرم QT طولانی مادرزادی یا اکتسابی
در برخی زنان، ژنتیک یا مصرف برخی داروها باعث میشود فاصلهی QT در نوار قلب طولانی شود که میتواند منجر به آریتمیهای خطرناک بطنی و حتی ایست قلبی ناگهانی شود.
آریتمی قلبی در زنان همیشه خطرناک نیست، اما اگر با علائمی مانند سرگیجه، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا بیهوشی همراه باشد، نیاز به بررسی فوری توسط متخصص قلب دارد.
تشخیص آریتمی قلبی در زنان
تشخیص آریتمی قلبی در زنان با بررسی دقیق علائم بالینی، معاینه فیزیکی و تستهای تخصصی قلبی انجام میشود. پزشک معمولاً ابتدا دربارهی سابقهی پزشکی، داروهای مصرفی، استرس یا تغییرات هورمونی سؤال میکند. سپس از نوار قلب (ECG) برای ثبت فعالیت الکتریکی قلب استفاده میشود تا نوع آریتمی مشخص گردد. در صورت نیاز، آزمایشهای پیشرفتهتری مانند هولتر مانیتورینگ ۲۴ ساعته (برای ثبت ضربان در طول روز)، اکوکاردیوگرافی (بررسی ساختار قلب)، یا تست استرس قلبی انجام میشود. در برخی موارد خاص، الکتروفیزیولوژی قلب (EPS) برای بررسی دقیق مسیرهای الکتریکی و منبع آریتمی بهکار میرود.
بیشتر بخوانید: لرزش ناگهانی قلب
درمان آریتمی قلبی در زنان
درمان آریتمی بستگی به نوع، شدت، علت زمینهای و شرایط عمومی بیمار دارد. مهمترین روشهای درمان عبارتاند از:
1. درمان دارویی
داروهای مختلفی برای کنترل ضربان یا ریتم قلب تجویز میشوند، از جمله:
- بتابلوکرها (مثل پروپرانولول، متوپرولول): کاهش سرعت ضربان قلب و کنترل تپش.
- داروهای ضد آریتمی (مثل آمیودارون یا فلیکائینید): تنظیم هدایت الکتریکی قلب.
- داروهای رقیقکننده خون در صورت وجود فیبریلاسیون دهلیزی برای پیشگیری از لخته.
2. تغییر سبک زندگی
کاهش مصرف کافئین، الکل، سیگار و پرهیز از استرس از عوامل کلیدی در کنترل آریتمی است. همچنین ورزش منظم و رژیم غذایی سالم با حفظ الکترولیتها (پتاسیم و منیزیم) به سلامت قلب کمک میکند.
3. درمان بیماریهای زمینهای
در صورتی که آریتمی به علت مشکلاتی مانند تیروئید، فشار خون یا بیماری دریچهای ایجاد شده باشد، درمان علت اصلی ضروری است تا ریتم قلب به حالت طبیعی بازگردد.
4. ابلاتیون (Catheter Ablation)
در این روش کمتهاجمی، پزشک از طریق لولههای باریک (کاتتر) وارد قلب شده و با استفاده از انرژی حرارتی یا سرد، ناحیهی ایجادکنندهی آریتمی را از بین میبرد. این روش برای آریتمیهای مکرر و مقاوم به دارو کاربرد دارد.
5. کارگزاری دستگاههای قلبی
در برخی موارد شدید:
- پیسمیکر (Pacemaker): برای درمان کندی بیش از حد ضربان.
- ICD (دِفیبریلاتور قابل کاشت): برای پیشگیری از آریتمیهای خطرناک و ایست قلبی.
6. جراحی قلب باز
در موارد نادر و پیچیده، زمانی که سایر روشها موثر نیستند، ممکن است جراحی اصلاح مسیرهای الکتریکی قلب انجام شود.
در مجموع، درمان آریتمی قلبی در زنان ترکیبی از دارو، اصلاح سبک زندگی و در موارد خاص روشهای مداخلهای است و هدف اصلی آن بازگرداندن ریتم طبیعی قلب و پیشگیری از عوارضی مانند سکته یا نارسایی قلبی میباشد.
نتیجه گیری
در نهایت، آریتمی قلبی در زنان یکی از اختلالات شایع و گاهی خاموش در عملکرد قلب است که میتواند از عوامل مختلفی مانند تغییرات هورمونی، استرس، یائسگی، کمخوابی یا حتی مصرف برخی داروها ناشی شود. تشخیص زودهنگام این بیماری از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا در بسیاری از موارد میتوان با اصلاح سبک زندگی، کنترل فشار خون، کاهش اضطراب و استفاده از درمانهای دارویی، ریتم طبیعی قلب را به حالت نرمال بازگرداند.
